Het schilderij “Zandvoortse vrouw” (1884) uit de collectie van het Zandvoorts Museum is een prachtig voorbeeld van een minder bekende, maar cruciale fase in de carrière van Thérèse Schwartze. Waar zij later wereldberoemd werd door haar glamoureuze portretten van de elite, toont dit werk haar talent voor het vastleggen van het “gewone” leven met een enorme technische diepgang. Het is een sterk portret van een vissersvrouw. In de achtergrond is een bomschuit te zien. De vrouw, gekleed in traditionele klederdracht, houdt een mand vast met vis.
In de jaren 1880, de periode waarin zij ook De Drie Weesmeisjes uit het Amsterdamse Burgerweeshuis (1885) schilderde, experimenteerde Schwartze veel met realistische genrestukken. De Zandvoortse vrouw past in de traditie van kunstenaars die naar de kust trokken om de lokale bevolking in klederdracht vast te leggen. Hoewel ze beïnvloed was door de Haagse School, gaf Schwartze er haar eigen draai aan: minder somber en met een scherper oog voor detail. Let op hoe ze de verschillende texturen van de kleding weergeeft. De stugge stof van de rok en het fijne van de hoofdkap tonen haar technische superioriteit. Hoewel het een bescheiden onderwerp is, behandelt ze het gezicht van de vrouw met hetzelfde respect en dezelfde verfijning als dat van een koningin. Het licht valt op een manier die zowel de hardheid van het vissersbestaan als de menselijke waardigheid benadrukt.
Schwartze werd geprezen omdat ze haar modellen “levend” op het doek kreeg. In de Zandvoortse vrouw zie je een krachtige, karaktervolle blik. Het is geen romantisch of sentimenteel plaatje van een vissersvrouw, maar een portret van een individu met een eigen verhaal. Dit vermogen om karakter te vangen was precies de reden waarom de adel later bij haar in de rij stond.
In de collectie van het Rijksmuseum zijn schetsen te vinden van Schwartze uit dezelfde periode. Er is een schets van handen waarop de schets van de hand rechts haast identiek is als op het schilderij. Rechts is een schets te zien van een zittende vrouw. Het zou hetzelfde model kunnen zijn als de Zandvoortse vrouw.
In 1884 was de vlottere penseelstreek die Schwartze in Parijs had opgepikt al zichtbaar. In plaats van elk detail fijn uit te werken (zoals haar vader haar had geleerd), durfde ze in de achtergrond en de kleding grote, zelfverzekerde streken te zetten. Dit gaf het werk een frisheid en moderniteit die destijds zeer vernieuwend was in Nederland.
Het herinnert ons eraan dat Thérèse Schwartze niet alleen de schilder van de rijken was, maar een kunstenaar die de essentie van een persoon kon vangen, ongeacht hun sociale status. Het vormt de perfecte brug tussen haar vroege realistische jaren en haar latere internationale sterrenstatus.
Het Zandvoorts Museum toont dit werk als een van de topstukken in hun vaste presentatie ‘The Life of Memories’, waar het de verbinding legt tussen de kunstgeschiedenis en de lokale historie van het dorp.
Thérèse Schwartze (1851–1918) was een van de meest succesvolle en invloedrijke Nederlandse portretschilders van de late 19e en vroege 20e eeuw. In een tijd waarin de kunstwereld hoofdzakelijk door mannen werd gedomineerd, wist zij een internationale reputatie op te bouwen als dé portrettist van de Nederlandse en Europese elite. Haar werk wordt gekenmerkt door een zeldzame combinatie van technische virtuositeit, commercieel inzicht en een glamoureuze stijl.